İnsan Psikolojisi: Neden Bazıları Seni Aşağı Çekmeye Çalışır?
Hayatın akışı içerisinde kimi insanlarla yollarımız kesişir. Bu kişilerden bazıları bizi anlamak, tanımak ya da neyle mücadele ettiğimizi öğrenmek için çaba harcamaz. Ne düşündüğümüzü, hangi bedelleri ödediğimizi merak etmezler; ancak iş hakkımızda karar vermeye geldiğinde son derece hızlı ve acımasız davranabilirler. Hayatın bu karanlık ama bir o kadar da gerçek yüzü, bireyler arası ilişkilerde sıkça karşımıza çıkan psikolojik bir dinamiktir.
Küçümsemenin ve Hüküm Kurmanın Arka Planı
Bir başarısızlık anında "zaten senden bir şey olmayacağını biliyordum" diyenler, bir başarı yakaladığımızda bunu "tesadüf" olarak nitelendirenler veya attığımız her adımı "haddini aşmak" olarak görenler çevremizde hep var olmuştur. Aslında bu tür yaklaşımlar, kişinin gerçekte kim olduğuyla değil; karşısındakinin onun hangi kimliğe bürünmesine izin verebildiğiyle ilgilidir.
İnsan ilişkilerinin derinliklerinde herkes saf bir sevgi aramaz; bazıları yakınlık yerine kontrol, eşitlik yerine üstünlük ister. Karşısındakinin kendisiyle birlikte büyümesini istemeyen bu profiller, onun kendisinden biraz daha aşağıda durmasını arzu eder. Bunu başarmak için kendilerinin çok iyi olması da gerekmez; bazen yalnızca karşısındakinin kendini daha kötü hissetmesi yeterlidir.
İki Farklı Yükseliş Yolu: İnşa Etmek mi, Aşağı İtmek mi?
İnsanların kendilerini büyük ve değerli hissedebilmesinin temel olarak iki yolu vardır:
Gerçek bir şeyler inşa etmek: Emek harcamak, öğrenmek, karakteri geliştirmek ve kendi gücüyle yükselmek.
Çevresindekileri aşağı itmek: Karşısındakinin zayıf noktasını bulup oraya basmak ve aradaki farkı bir başarı sanmak.
Birinci yol sabır ve özveri isterken, ikinci yol sadece kolay bir hedef bulmayı gerektirir. Kendisiyle barışık olan bir insan, başkasının varlığını ya da başarısını asla bir tehdit olarak algılamaz. Başkasının parlak bir fikir üretmesi onun zihnini küçültmez. Ancak kendi hayatını erteleyen, değişimden korkan ve sürekli bahaneler üreten biri; karşısındakinin cesaretini, sorumluluk alışını ve gelişimini gördüğünde rahatsız olur. Bu rahatsızlığı çözmek adına da kendilerini değiştirmek yerine, karşısındakini değiştirmeye ve suçlamaya çalışırlar.
Onay Beklemenin ve Kendini Kanıtlamanın Tuzağı
Zamanla bu dinamik, kişiyi kendi hayatının sanığı haline getiren görünmez bir mahkemeye dönüşebilir. Hakim rolünü küçümseyen insanın üstlendiği, delillerin ise kişinin savunmaları olduğu bu düzende, asıl tükeniş insanın kendi enerjisini başkalarının zihnindeki imajını düzeltmeye harcamasıyla başlar.
Birçok insan, geçmişte kendisine değersiz hissettirmiş birinin günün birinde hak vermesini, pişman olmasını veya değerini anlamasını bekler. Oysa bu beklenti, intikam veya kendini kanıtlama kisvesi altında hala karşı tarafın onayına bağımlı kalmaktan başka bir şey değildir. Hayat boyunca başkalarının zihnindeki algıyı düzeltmeye çalışmak, bireyin kendi özgün yolundan sapmasına ve zamanını boşa harcamasına yol açar.
Eleştiri ile Küçümseme Arasındaki Çizgi
Bunu ele alırken adaleti elden bırakmamak gerekir; her eleştiriyi düşmanlık ya da kıskançlık olarak görmek de bireyi eleştiriden muaf tutan tehlikeli bir duvar örer. Olgunluk, seni küçültmeye çalışan birinin sözünden yapıcı bir gerçek çıkarabilmeyi, geri kalan aşağılayıcı dili ise reddedebilmektir. Gerçek bir eleştiri davranışı sorgularken, kötü niyetli küçümseme doğrudan kişiliği ve öz değeri hedef alır.
Son Sözü Kim Söyleyecek?
En nihayetinde, hayatınla ilgili kararlarda son sözü kime vereceğin tamamen sana bağlıdır. Sınır koymak, karşısındakinin değişmesini beklemek değil; onun değişmeme ihtimalini kabul ederek kendi duruşunu belirlemektir. Başkalarının sana nasıl davrandığı her zaman senin değerini belirlemez; fakat hangi davranışlara tekrar tekrar izin verdiğin hayatının yönünü tayin eder.
Başkalarının kurduğu oyunlarda rol değiştirmeyi bırakıp kendi iç sesine kulak vermek, zihni özgürleştirmenin ve gerçeği kucaklamanın ilk adımıdır.
Yorumlar